ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന നിമിഷങ്ങളിലും മറ്റൊരാൾക്ക് ജീവന്റെ വെളിച്ചം പകരാൻ കഴിയുന്നത് മനുഷ്യന് ചെയ്യാനാകുന്ന ഏറ്റവും മഹത്തായ കാരുണ്യപ്രവർത്തനങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഓഗസ്റ്റ് 13 ലോക അവയവദാന ദിനമായി ആചരിക്കുമ്പോൾ, അവയവദാനത്തെക്കുറിച്ച് പൊതുജനങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയ അവബോധം സൃഷ്ടിക്കുകയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തെറ്റിദ്ധാരണകൾ മാറ്റുകയും ചെയ്യുകയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യം.

കരൾ, വൃക്ക, ഹൃദയം, ശ്വാസകോശം തുടങ്ങിയ അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം പൂർണമായി നിലച്ച നിരവധി രോഗികൾ ഇന്ന് അവയവമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കായി കാത്തിരിക്കുകയാണ്. പലർക്കും ജീവൻ നിലനിർത്താനുള്ള ഏക മാർഗം തന്നെ മാറ്റിവയ്ക്കാവുന്ന അവയവം ലഭിക്കുക എന്നതാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് മരണാനന്തര അവയവദാനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നത്.

എന്താണ് മസ്തിഷ്ക മരണം?

അവയവദാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾക്ക് പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന് കോമയും മസ്തിഷ്ക മരണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കാത്തതാണ്.

• കോമയും മസ്തിഷ്ക മരണവും ഒന്നല്ല: കോമയിലുള്ള വ്യക്തിയുടെ തലച്ചോറിൽ ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടരുന്നുണ്ടാകാം. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ രോഗിക്ക് പിന്നീട് ബോധം വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള സാധ്യതയുമുണ്ട്.
• മസ്തിഷ്ക മരണം തിരിച്ചുവരാനാകാത്ത അവസ്ഥ: തലച്ചോറിന്റെയും ശ്വസനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവൽപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ബ്രെയിൻ സ്റ്റെമ്മിന്റെയും പ്രവർത്തനം പൂർണമായും ശാശ്വതമായും നിലച്ച അവസ്ഥയാണ് മസ്തിഷ്ക മരണം.
• വെന്റിലേറ്ററിന്റെ പങ്ക്: മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ച വ്യക്തിക്ക് സ്വയം ശ്വസിക്കാൻ കഴിയില്ല. വെന്റിലേറ്ററും മരുന്നുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുറച്ചുസമയം ശരീരത്തിലെ രക്തചംക്രമണവും ഓക്സിജൻ ലഭ്യതയും കൃത്രിമമായി നിലനിർത്താൻ കഴിയും.
• വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി മരണം: മസ്തിഷ്ക മരണം സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ ആ വ്യക്തി വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായും നിയമപരമായും മരിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാൻ സാധിക്കില്ല.

മസ്തിഷ്ക മരണം എങ്ങനെ സ്ഥിരീകരിക്കും?

അവയവദാനത്തിനായി മസ്തിഷ്ക മരണം ധൃതിപിടിച്ച് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നുവെന്ന ആശയം തെറ്റാണ്. ഇന്ത്യയിൽ Transplantation of Human Organs and Tissues Act (THOTA) പ്രകാരം കർശനമായ വൈദ്യശാസ്ത്ര, നിയമ നടപടികൾ പാലിച്ചാണ് മസ്തിഷ്ക മരണം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നത്.

പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ:

1. വിദഗ്ധരുടെ സംഘം: ഒരു ഡോക്ടർക്ക് മാത്രം മസ്തിഷ്ക മരണം പ്രഖ്യാപിക്കാനാകില്ല. നിശ്ചിത യോഗ്യതയുള്ള വിദഗ്ധർ ഉൾപ്പെടുന്ന മെഡിക്കൽ ബോർഡാണ് പരിശോധന നടത്തുന്നത്.
2. ക്ലിനിക്കൽ പരിശോധനകൾ: മസ്തിഷ്കത്തിന്റെയും ബ്രെയിൻ സ്റ്റെമ്മിന്റെയും പ്രവർത്തനം നിലച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്നും സ്വയം ശ്വസിക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടോ എന്നും വിവിധ പരിശോധനകളിലൂടെ പരിശോധിക്കും.
3. ആപ്നിയ ടെസ്റ്റ്: സ്വതന്ത്രമായി ശ്വസിക്കാനുള്ള മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ ശേഷി പരിശോധിക്കുന്ന പ്രധാന പരിശോധനകളിലൊന്നാണിത്.
4. പരിശോധനകൾ ആവർത്തിക്കും: ആവശ്യമായ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം പരിശോധനകൾ വീണ്ടും നടത്തി മസ്തിഷ്ക മരണം സ്ഥിരീകരിച്ച ശേഷമേ ഔദ്യോഗികമായി മരണം പ്രഖ്യാപിക്കൂ.

മരണനിർണയവും അവയവമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയയും തമ്മിൽ വ്യക്തമായ വേർതിരിവും നിയമപരമായ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളും നിലവിലുണ്ട്. മരണം സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ സംഘവും അവയവമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തുന്ന സംഘവും ഒരേ സംഘമല്ല.

ഒരാളുടെ അവയവങ്ങൾ പല ജീവനുകൾക്ക് പ്രതീക്ഷയാകാം

മസ്തിഷ്ക മരണം സംഭവിച്ച ഒരാളുടെ അവയവദാനത്തിലൂടെ ഒന്നിലധികം രോഗികളുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും നിരവധി പേരുടെ ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്താനും കഴിയും.

• കരൾ: ഗുരുതര കരൾ രോഗമുള്ളവർക്കും കരൾ പെട്ടെന്ന് പ്രവർത്തനരഹിതമായവർക്കും പുതിയ ജീവിതത്തിന് അവസരം നൽകുന്നു.
• വൃക്കകൾ: രണ്ട് വൃക്കകളും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത രോഗികൾക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കാൻ സാധിക്കും.
• ഹൃദയം: ഗുരുതര ഹൃദ്രോഗമുള്ള രോഗികൾക്ക് ജീവൻ നിലനിർത്താനുള്ള അവസരം നൽകുന്നു.
• ശ്വാസകോശം: ഗുരുതര ശ്വാസകോശ രോഗങ്ങളുള്ളവർക്ക് പുതിയ പ്രതീക്ഷയാകുന്നു.
• മറ്റ് അവയവങ്ങളും കോശങ്ങളും: പാൻക്രിയാസ്, കുടൽ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം കോർണിയ, ചർമ്മം, അസ്ഥി തുടങ്ങിയ ടിഷ്യൂകളും ദാനം ചെയ്യാൻ സാധിക്കും.

അവയവദാനം: മരണത്തിനപ്പുറമുള്ള ഒരു മഹത്തായ സമ്മാനം

അവയവത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം ഏറെയാണ്. ആവശ്യമായ സമയത്ത് അനുയോജ്യമായ അവയവം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ നിരവധി രോഗികൾക്ക് ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. സ്വന്തം പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ വേർപാടിന്റെ വേദനയ്ക്കിടയിലും മറ്റൊരാളുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ അവയവദാനത്തിന് സമ്മതം നൽകുന്ന കുടുംബങ്ങളുടെ തീരുമാനം അതുകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ്.

ഈ ലോക അവയവദാന ദിനത്തിൽ, അവയവദാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണകൾ മാറ്റി ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയും, സ്വന്തം തീരുമാനം കുടുംബാംഗങ്ങളുമായി പങ്കുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് പ്രധാന സന്ദേശം. ഒരു ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തിന് അപ്പുറം, മറ്റൊരു ജീവിതത്തിന്റെ തുടക്കമാകാം ഒരു അവയവദാനം.